Een bezoek waard. Prins te Paard heeft in de oude Vulcaan, de bijzondere landbouwloods in Emmeloord, samen met studenten van het ROC een oude combine, een M103, gedemonteerd en in een exploded view opgehangen. Twee agreologen laten het publiek een heuse Combine-O-Saurus experience beleven. Een mooie manier om het fossiel agrarisch erfgoed te behouden en er het verhaal van te vertellen.

De maatschappij kantelt. Rotmans zegt dat. Velen zijn sceptisch. Op een 'congres' van het TRENDbureau Overijssel (4 december 2015) waarbij de toekomst van kunst en cultuur op de agenda stond, vertelde Paul Schnabel het verhaal van 'de instellingen' en de kunst als een cultuuruiting met alle pincodes die daarbij horen; een pleidooi voor een basisinfrastructuur (BIS). Lucas de Man beleed daarna zijn overtuiging: "Ik weet het ook niet, dus ik ben", maw cultuur is verbinden en netwerken en we zien wel wat er gebeurt, alleen weet ik nog niet wat dat is. Hij is kantelaar. Schnabel is 'penningmeester van het Concertgebouworkest'. Bij de nieuwe nota Cultuur en Erfgoed van Gelderland probeer ik beide een plek te geven, voor zover ik er iets over te zeggen heb.

Vandaag de mooie tentoonstelling in Kade 'Expeditie Land Art' bezocht. Landschap en kunst, een mooiere combinatie is nauwelijks denkbaar. Helden als Smithson, Boezem, de Maria, Turrell en Richard Long. Van Long was onder andere de Wood Circle te zien, geleend van het Van Abbe Museum. Het kleine rode stukje hout in de cirkel in het midden van de foto is door HX gesponsord. Om en nabij. Hoop nog eens de spiral jetty van Smithson en de lighning fields van de Maria te zien, te beleven. Want land art moet je beleven.

Wat erg dat een van deze mannen of (een) vrouw straks kandidaat moet worden voor de republikeinen. Nog een Bush? Carson? Een kundig chirurg, dat wel. Een magnaat als Trump? Onbenul. Geen van hen inspireert. Hebben ze niets beters? Straks komt er ook nog een Palin-achtige kandidaat vicepresident.
Moet voor de Democraten een eitje worden.

De laatste dagen waren dagen van herdenken, gedenken en denken. Donderdagavond een mooie uitvoering van het Requiem van Fauré door de Vuurvogel en Kameroperahuis Zwolle. Mooie regie, de muziek is altijd al herkenbaar en mooi. Vrijdagmiddag een verslag van de laatste dagen van een dierbare collega/vriendin. Indringend. Zaterdag naar het Wilhelmina bos in Dronten. Een mooie herfstdag en vandaag Allerzielen in M'bree met fanfare naar het kerkhof vol chrysanten. Een mooie afsluiting. Nu weer het normale leven.

Toen Marten Fortuyn korte tijd beroemd was in de slipstream van zijn broer, had hij het altijd over de Mensen. Sprak het uit als 'de Mèse'. Denk er nog wel eens aan als de mèse het weer voor het zeggen menen te moeten hebben zoals nu bij de AZC's. Vreselijk om het te zien. Sommige parlementsleden gedragen zich ook zo. W. als roerganger. In de VS kunnen ze er ook wat van. Daar zijn de Republikeinen door de mèse van de Teaparty gegijzeld. Dat leidt tot verpolitiekte commissies zoals die over Benghazi waarvan het doel is Clinton te piepelen (komt van people?). Gênante vertoning als commissieleden elkaar, nog net netjes, voor rotte vis uitmaken. Ben voor de inbreng van mèse maar op deze manier? Volgende doelwit van de mèse wordt vast en zeker het Oekraïne referendum. Dan liever weloverwogen beslissingen van boven. Kan dat nog?

Het was wel erg veel verheerlijking, ons kent ons en item-na-item bij het tienjarig bestaan van DWDD. (Een dag later: zie toevallig hoe het voetbalprogramma op RTL7 de uitzending neersabelt. Op de man spelen. Genant. Schaam me voor wat ik schreef. Dus: DWDD is uniek en ze mogen best een feestje vieren.)
Alles waar de DWDD formule haar stempel op zet is een succes lijkt het (en anders laat men het vallen). Maar het is soms ook een stigma, zoals met alle keurmerken het geval is. Het irriteert me als anderen er zo duidelijk hun goedkeuring aan verbinden. Zou anders zeker het boek van Atticus Lish hebben aangeschaft en gelezen. Toch een vreemde reactie want door sommige recensenten laat ik me blind inspireren.
Dan het stempel van IJsselID. Vrijdag organiseerde ik (mede) een studiedag over de Biografie van het Landschap. Lezingen en discussie op een hoog niveau, een deskundig en gevarieerd publiek en zoveel informatie dat het moeilijk is direct de conclusies te trekken.
Het gaat allemaal langer duren dan de 1-minuut pitches van DWDD. Gelukkig wel.

Was in Arnhem, op Arnhem Centraal. Parkeerde de auto daar. Heb een half uur extra uitgetrokken om die terug te vinden en het kaartje te betalen. Voelde me een provinciaal. Er liepen er meer rond.
Straks, als ooit alles af is, zullen we verrukt zijn van de architectuur. Het zal vele prijzen krijgen. Maar vooralsnog: er zitten erg veel hellende vlakken, ge-blob, licht- en luchtkoepels oid, nieuwe bouwtechnieken in het geheel verwerkt. Op de een of andere manier doet het nu al gedateerd aan. En ontworpen in een tijd waarin alles nog kon. Als ProRail ermee te maken heeft dan kan ik me de financiële debacles daar wel voorstellen.

In Deventer langs de A1 zijn twee windmolens verrezen. Die dienen tenminste nog ergens voor. Nu staat de wethouder toe dat er twee veertig of nog meer meter hoge reclamezuilen mogen verschijnen. Gedesigned dat wel. Volgehangen met een led-schermen en borden; goed om bedrijven in Deventer te promoten. Het levert de gemeente zo'n € 40.000 tot € 50.000 aan inkomsten.
In Wichmond, heeft iemand met teveel geld besloten dat er een rundveebedrijf moet komen voor zo'n 1450 stuks vee. Na protesten heeft hij bedacht dat 650 ook genoeg is (elders in Gelderland komt dan nog zo'n bedrijf). Ondertussen protesteren boeren, die het opheffen van de superheffing hebben gevierd als 'liberation day', in Brussel tegen de lage melkprijs maar bouwen ze de ene ontsierende stal na de andere.
In alle gevallen worden, om met Adriaan Geuze te spreken, de procedures waarschijnlijk correct gevolgd maar landschappen gaan wel vakkundig naar de knoppen.
Jesse Klaver heeft gelijk. Er is meer dan economisme (de overtuiging dat de economie en het economisch gewin voorop staan). Er is ook nog zoiets als geluk, schoonheid en tevredenheid.
Als dit de voorbode is van de-crises-is-voorbij dan hoop ik dat de volgende snel komt.

Ouder wordend ga je andere kunstvormen waarderen. Opera bijvoorbeeld. Hoewel het vreemd is om - zeker in het Nederlands - spreektaal te horen zingen, door klassieke stemmen. Waarschijnlijk ben ik nog niet ver gevorderd in het begrijpen van woorden en klank.
Opera's op locatie of bijzonder geënsceneerd zijn een pre. Vanmiddag 'Ik vertrek' van het Kameroperahuis in Zwolle gezien. Eerder Cosi fan Tutte op Nije Trijne, en nog eerder Lulu verzorgd door William Kentridge. Hoe interessant ook, het blijft een moeilijk toegankelijk genre, zelfs als je ouder wordt.

Heb het me nooit gerealiseerd, maar Terwolde waar ik woon, staat als het ware symbool voor een paar, vaak minder fraaie episodes van de wereld- en de regionale geschiedenis. De Kerk is genoemd naar Cosmas en Damianus, martelaren van de eerste christenvervolging die van keizer Diocletianus. Pre-ISIS. Landgoed Matanze is genoemd naar de baai in Cuba waar Piet Hein de zilvervloot veroverde. Waar nu camping de Scherpenhof staat was een grote steenfabriek, een van de velen langs de Ijssel. Er was dé fruitteeltvakschool voor de IJsselstreek en Sabina 17 van Schrijver was een Europese kampioene MRIJ die geruimd is bij de MKZ uitbraak in 2001. Niet niks voor een klein dorp, zoveel bloed en ellende. Zelfs de Rustende Landman is al eens in stukken gezaagd en weer in elkaar gezet.

Als we niet heel snel bedenken hoe we met de openbare ruimte omgaan dan krijgen we een landschap dat we niet willen maar toch ontstaat. Dat was de strekking van Adriaan Geuze's betoog naar aanleiding van de 'Blik op Leiden'; of op Zaltbommel, of Waalwijk of ….. al die andere snelweglocaties. Wordt tijd dat we weer gaan nadenken want we moeten nog heel veel windmolens en zonneparken inpassen, dijken verstevigen, de nieuwe landbouw een plek geven, winkelstraten saneren, etc etc. Planning is verworden tot het volgen van procedures, het is een speeltje voor juristen en ontwikkelaars. De overheid neuzelt en heeft geen visie en zeker niet meer de wil om zelf aan de slag te gaan. De markt moet het doen en 'in redelijkheid komen we er wel uit'.
Vreemd trouwens, was Geuze zelf ook geen speler die het liet gebeuren?
En dan wil ik ook nog bewoners - het woord burger viel in de hele drie uur maar één keer - een stem geven. O ramp.

Vandaag even in Kampen geweest, even door de stad gelopen. Vreselijk te zien hoeveel er leegstaat in de winkelstraten. Wat overblijft blijft overal over: kappers, telefoonhoesjesverkoopwinkels, banken, wat kledingzaken, eetgelegenheidjes. De rest is verdwenen door ACTION, internet, er-was-teveel-van en door de crisis. Wat een verschraling. En de invulling kan niet meer komen van nog een pop-up en telefoonwinkels. Hoe wel?
Ik was er omdat ik de tentoonstelling van Müller en Rogge wilde zien. Twee long-time favorieten, op de een of andere manier. Müller toen hij nog met bouwsels van sloophout bezig was en Rogge met zijn vreemde tenten. Nu ander werk, hoewel Müller de gebouwtjes nu 3D print. Er was ook een vervreemdende expositie van Julia Winter, een Russisch Nederlandse.
Eigenlijk was vanmiddag dus alles vreemd.

In Schotland gaat het om het oude landschap, zeker in het noorden. Veen, lochs, de zee, varens en baaien. Het weer helpt ook om er een tijdloos en eindeloos geheel van te maken. Het inspireert velen.
Goldsworthy onderzoekt, pulkt en graaft in landschappen en maakt nieuwe oppervlaktes. Het landschap als laboratorium. Stone house. Jencks maakt nieuwe landschappen door ze met zwaar materieel te lijft te gaan. Voor een toeristische of een spirituele verbeelding. De lady of the North, Cells of light. Gormley zet er (in Noord Engeland) grote beelden in waardoor het zicht op het landschap en het leven verandert. Firmament en the Angel of the North.

Een beetje Moslim, een beetje supporter van …. maar ook van ….., een beetje Nederlander maar ook Europeaan. Een beetje van alles, dat is misschien wel de grootste kwaliteit die je in je leven kunt bereiken. Juist niet de wijze koppigheid naarmate je ouder wordt. Relativeren dus.
Als er al sprake is van overtuigingen en principes dan in het besef dat anderen andere hebben.

De wereld van de weidevogel en de akkerrand. De agrarische natuurverenigingen zijn opgegaan in collectieven om het nieuwe stelsel aan te kunnen. Er bestaat nu iets als SCAN, ANLB, Natuurlijk Platteland Oost, etc. etc.. Men mag zelf het (mindere) geld volgens nieuwe regels verdelen. Grutto's en andere weidevogels zijn alleen in kerngebieden geld waard, de rest van agrarisch Nederland is al weidevogelvrij.
Er gaat heel veel geld in om. Bijvoorbeeld: voor 34 nesten, een bedrag van € 1,3 miljoen over een periode van 30 jaar. Nog steeds zo'n € 1.250 per grutto paar. Velen verdienen er hun brood aan.
Zijn er geen andere oplossingen? Zelf grutto nesten bouwen, - doen we ook met zwaluwen, dassen en mussen-, plastic grutto's, drones als grutto's, iets aan vossen en ooievaars doen, elders gruttorechten kopen - biodiversiteit hoef je niet per mtr2 af te rekenen -, in ieder geval vogels beschermen meer om de liefde dan om het geld. Trouwens de grutto's gedragen zich al even wispelturig als dat ze vliegen. Ze houden zich niet aan de kerngebieden.

Een stukje (Dada) uit het libretto van Cherry Duyns voor 'Koeien, Opera Misha'.

Konijntjes, herten, snoes
De wortelhaan, das simmelhaenchen
Le croco jaune bien etonné des
maribunderlande ins gesamt
niedliche exemplare von rauschgift
ent schlummersten beefpack
garantie - de volgende
etc.

En dat gezongen door een sopraan. Onbegrijpelijk, dit fragment en ook de hele opera. Maar uitzonderlijk mooi en ontroerend. Gisteravond Holland Festival.
Zouden alle boeren moeten mogen meemaken.

Twee werelden, de overheid en het bedrijfsleven. Zo heet dat. Vraag me wel eens af hoe die twee zich tot elkaar verhouden: tav van bijdrage aan de BNP, aan het welzijn en welvaart. Het vreemde is dat we eigenlijk alleen maar horen van wat de overheid doet en laat, de zaken die misgaan, de verkeerde besluiten, de incompetentie. Daar worden we door pers en media over geïnformeerd. Van die andere wereld, van het bedrijfsleven horen we nog net over bonussen en faillissementen. Voor de rest wordt het allemaal op één hoop gegooid en gaat het over de AEX, de markt, ratings, het consumentenvertrouwen. Maar blunders, verkeerde beslissingen, onkunde, schandalen, er moet wel erg veel aan de hand zijn wil dat naar buiten komen. Voor ons opereert de overheid in het volle licht, het bedrijfsleven in de schemer. Arme overheid.

Heeft niets met nostalgie te maken. Of toch? Bij ons thuis vroeger: kwam de 'sigarenvrouw' aan huis, haalden we de voetjes van de champignons & stukken van de asperges op bij de tuinders, bezorgde iemand die bij de Limco werkte knakworsten, brachten we het beste van het varken naar de pastoor en kregen de eerwaarde zusters van het klooster stalmest voor hun tuin, hadden we gerbera's op tafel omdat iemand die in de kas teelde.
Verbondenheid was een economische noodzaak en daarmee vanzelfsprekend.

Eigenlijk ook wel een beetje beschamend. Sint Petersburg bezoeken in een tijd waarin Poetin alles doet om Rusland weer neer te zetten als de grootmacht weg van het westen; moreel en maatschappelijk terug naar 'moedertje Rusland'. Had ter voorbereiding wel Hans Boland en andere Rusland critici gelezen maar eenmaal daar, weet je niet waar je op moeten letten. Niet alleen de taal maar alles is anders. Terug in Nederland lees je dat op de dag dat we in Helsinki aankwamen vanuit Sint Petersburg, de paraatheid van Finland was opgevoerd nadat er vreemde onderzeeactiviteiten waren ontdekt en dat reservisten inmiddels een brief gekregen hebben om zich beschikbaar te houden voor eventuele mobilisatie. Dan realiseer je je dat je in een land hebt rondgelopen dat je niet kent en nooit zult leren kennen als je er geen jaren in investeert. Onze trip was dus niet 'serieus' maar toeristisch en dan mag alles.

Nederland gezakt op de lijst van gelukkigste landen. Zat erin. Geen probleem. Hoeven we ons geen zorgen te maken of we Denemarken en Zwitserland ooit nog eens voorbijkomen. Als je in een minder rijk buitenland bent dan wordt 't allemaal nog wat relatiever. Misschien heeft geluk ook weinig te maken met arm of rijk maar met vrij van oordelen en voorbeschikking.

Voor iedereen drukke tijden. Brak een takje van een kiwi af en ik voelde een paar druppels, de sapstroom. Dan word je onrustig. Alles moet klaar, compost, geschoffeld alsof het geen dag kan wachten. Ook druk met oude en nieuwe 'dossiers': het narratief afgemaakt, AEN weer tot realiteit verleiden, sloop en asbest bespreekbaar maken. Motel Mozaïque, een dag Rotterdam, is een mooie afleiding. Om Kate Tempest te horen. Verstond haar nauwelijks maar wist wel dat het eigen, echt en bijzonder was.

Deze weken/dagen bezig geweest met Energietransitie. Mijn inspanningen hadden niet het gewenste resultaat maar ik heb er heel wat nieuwe woorden bijgeleerd.
Dacht ik klaar te zijn, krijg ik een nieuwe editie van het glossy Food&Nutrition in de bus. Niet om gevraagd, maar wat geeft 't. Weer een andere wereld. Zie dit citaat: "Zo worden de uitvoeringsorganisaties Development Company Greenport Venlo (DCGV) en Trade Port Noord (TPN) in elkaar geschoven tot een ontwikkelbedrijf waarbij ook Venlo Greenpark, het kloppend hart van Greenport, zal aansluiten. Het Greenport Venlo Innovation Center en de Stichting Greenport Venlo worden opgeheven." Het geheel gaat nu Brightlands Campus Greenport Venlo heten.
Daar ben ik blij om.

Voor de deur wordt de straat opnieuwd gelegd met oude stenen. Na een aantal weken in het zand is dit een heel mooi gezicht. Een tapijt van stenen wordt neergelegd. Niet dat het zonder handwerk kan maar dit is wel een behoorlijke Arbo verbetering.

Gisteravond Waterlicht van Studio Roosegaarde, de alomtegenwoordige kantelaar en ontwerpfenomeen, gezien in Westervoort. Het is mooi, toegankelijk en beleefbaar. Voor iedereen. Het was druk maar dat merk je eigenlijk niet. Opvallend, er was alleen het licht, de mensen, het weer en het blauwe licht. Geen banieren, borden, infostands, voorlichting of propaganda. Nog niet eens een bord om te gaan stemmen voor het waterschap.
Iedereen maakte dezelfde foto, vanuit 'het water'. Deze is anders, van Jaap Burger (@spree). Nog mooier dan de werkelijkheid.

Wordt er steeds meer geld besteed aan voorlichting, promotie, feel-good evenementen en gebeurt dat door overheden of in opdracht van overheden, door organisaties die er dicht tegen aan zitten? Overheden voelen nattigheid, willen vertellen hoe goed ze het doen, met hoeveel bezorgdheid. Ze willen zo graag dat burgers (bewoners dus) meedoen en geïnformeerd zijn over alle programma's en ondersteuning en websites en helpdesks en steunpunten en inbelnummers. Of het nu gaat over water, veiligheid, zorg, erfgoed, cultuur, milieu, clean tech, ruimte, de PR buitelt over elkaar heen. Zeker als er verkiezingen aankomen.
Of is het jaloezie en verdachtmaking?

Was vandaag bij de "studiedag Innovatie in Waterveilig en Klimaatbestendig Inrichten; uitvoering Deltabeslissingen in de praktijk". Als je die titel doorgrondt, waarom en waarover daar gepraat moet worden, dan heb je de helft van de uitkomst al te pakken. Waarover ging het? HWBP en MIRT, meerlaagsveiligheid, handelingsperspectieven, veiligheidsbewustzijn, compartimentering, piping, verticaal en flexibel evacueren, stakeholderanalyse, ruimtelijke adaptatie, meekoppelen. Veel over verbinden. Vertegenwoordigers van waterschappen, gemeenten, provincie waren elkaar druk aan het bevrijen. Er waren nog wat probleempjes: de relatie veld en backoffice, de juristen tov techneuten, de 'keur'. En het geld.
Er waren ook wat bewoners. Arme bewoners.
De mooiste uitspraak kwam van de dichteres van de dag: "De goedkoopste dijk is die die niet gebouwd hoeft te worden."

Mooie dag vandaag, soms komen dingen samen. Vanmorgen met Maaike, Marjan en Joska aan het artikel over IJsselID gewerkt, de essentie van narratieven verder uitgedacht. Vanmiddag in Etten-Leur verteld over de Identiteitsfabriek IJsselID - nota bene een Brabantse 'uitvinding' - voor vertegenwoordigers van kwijnende streekmusea in Brabant. Vanavond in Gorssel een mooie aanpak van de landschapsbiografie van Gorssel gehoord en gezien. Studenten Larenstein presenteerden die. Bescheiden maar mooi gedaan en voor een zeer talrijk en geïnteresseerd publiek.

Alle boosheid over wat in Parijs gebeurde liet zien dat de democratie nog werkt. Zelfs zo goed dat het een wedstrijd werd van wie het snelste en scherpste Je suis Charlie kon zeggen. Met ie ipv y. Het was sexy en Frans en je hoorde ergens bij. De TV beelden verleidden ook wel tot drama.
In Zwolle worden in een spoortunnel tegeltjes aangebracht. Men organiseert een wedstrijd 'tegeltjeswijsheden'. Ik heb Je suis Charlie voorgesteld. Gelukkig in een tweet (grrr) die niemand ziet. Want bij dit soort gebeurtenissen moet je eerst goed nadenken, nog eens nadenken en dan beter maar niets zeggen.